Farmacie Mondiaal - Nieuwsbrief

Oeganda
Automatisering van het geneesmiddelbeheer in een ziekenhuisapotheek in Kampala

In 2005 is Willem Rutten een project gestart in het St Francis Hospital in Kampala. Dit project behelst het verbeteren van het management van de geneesmiddelvoorraad met behulp van het softwareprogramma MSupply.
Het project is geadopteerd door Farmacie Mondiaal, dat in de zomer van 2008 opnieuw de uitzending verzorgd heeft van twee farmaciestudentes. Lisanne Krens en Eline Muilwijk hebben ter plekke gewerkt aan de verdere implementatie van MSupply.

In januari is ziekenhuisapotheker Miriam Koopmann onder de vlag van Farmacie Mondiaal voor vier weken afgereisd naar Kampala om dit project verder uit te bouwen. Zij schrijft over dit bezoek het volgende:

“Bij aankomst in de ziekenhuisapotheek bleek het voorraadbeheer ontregeld, voornamelijk door grote voorraden ingeslagen infusievloeistoffen. Dit was gedaan omdat ze een keer ‘out-of-stock’ waren geweest en ze besloten hadden om beter te veel dan te weinig op voorraad te hebben. Dat dit betekende dat je over de dozen moest springen in het magazijn, werd voor lief genomen.
Na een opruimsessie in dit magazijn en het bestellen van extra kastruimte zag het er al een stuk beter uit.

Het bleek dat de instructies die Lisanne en Eline in de zomer van 2008 gegeven hadden over MSupply, door de apothekersassistenten in de apotheek goed opgepakt waren. Dit zorgde ervoor dat voor wat betreft het artikelbeheer de puntjes op de ‘i’ gezet konden worden.

Miriam Koopmann in Oeganda

Sinds anderhalf jaar worden nu consistent de inkoop en verkoop van de geneesmiddelen (en medische hulpmiddelen) vanuit het magazijn ingevoerd in MSupply.
Dit betekent dat er nu mogelijkheden zijn om managementinformatie te onttrekken aan MSupply. In deze vier weken is een managementrapportage geschreven en deze is besproken met de Ierse apotheker (die daar samen met haar Engelse collega werkt) en de directeur van het ziekenhuis.
Daarnaast zijn de reeds opgestelde kwaliteitsdocumenten herzien en zijn nieuwe documenten geschreven, waardoor de assistenten en de apothekers meer handvatten hebben om MSupply zo optimaal mogelijk te gebruiken.
Deze documenten kunnen later ook gebruikt worden in andere ziekenhuisapotheken in Oeganda, die aangegeven hebben interesse te hebben in het gebruik maken van MSupply voor het voorraadbeheer.

Een volgende stap in het project zal zijn het optimaliseren van het inbrengen van afgeleverde geneesmiddelen op patiëntenniveau met bijbehorende prijzen in MSupply.
Samen met het uitbreiden van de polikliniek van het ziekenhuis en dus een toename van het aantal patiënten zal dit een toename in de werkbelasting van de assistentes betekenen. Aanschaf van een extra computer met licentie zal dan noodzakelijk zijn.”

Gambia
Uitbreiding van het apotheekproject met twee nieuwe kliniekapotheken

Begin 2007 heeft Farmacie Mondiaal geholpen bij het opzetten van een apotheek in een kliniek in de plaats Kartong. Doelstelling hierbij is om ervoor te zorgen dat essentiële geneesmiddelen beschikbaar zijn en voor een betaalbare prijs aangeschaft kunnen worden door de lokale bevolking.

Uitgangspunt is dat de apotheek op termijn selfsupporting moet zijn, zodat de apotheek dan zonder externe hulp kan voortbestaan. Inmiddels draait de apotheek 2 jaar. Mede doordat de kliniek in Kartong nu een eigen dokter heeft, is het aantal recepten gestegen en draait de apotheek goed.

Omdat het aantal patiënten toch nog te gering is om het project selfsupporting te laten zijn is besloten tot schaalvergroting en zullen in de nabijgelegen klinieken in Nyofelleh en Berending ook apotheken geopend worden met dezelfde opzet.
In mei zullen collega’s Richard van Slobbe en Linda Nederhoed naar Gambia gaan om het opzetten van deze apotheken te begeleiden. In de volgende nieuwsbrief zullen we hiervan verslag uitbrengen.

Farmacie Mondiaal betaalt de reiskosten. Tevens schenkt Farmacie Mondiaal de startvoorraad aan geneesmiddelen.

Artemisia-project
Financiële ondersteuning bij de ontwikkeling van een betaalbaar artemisinine preparaat

Doel van het project is de lokale productie - in Afrika - van een goedkoop en op kwaliteit gecontroleerd preparaat van Artemisia Annua (Aa).

Artemisinine is een middel tegen malaria waartegen, in tegenstelling tot andere anti-malariamiddelen, nog geen resistentie bestaat. Omdat het kostbaar is om de zuivere artemisinine uit de plant te halen, zijn de preparaten met artemisinine die op de markt zijn duur en voor de meeste Afrikanen onbetaalbaar.
Door het achterwege laten van de zuivering van het biologisch actieve bestanddeel artemisinine, kan een veel goedkoper anti-malariamiddel verkregen worden dat betaalbaar is voor de lokale bevolking. Er zijn geen aanwijzingen dat op basis van de toxiciteit van andere bestanddelen, zoals bijvoorbeeld kamfer, de inzet van ruw extract moet worden afgeraden.

Bij de afdelingen Farmaceutische Biologie van de Rijksuniversiteit Groningen en de afdeling Life Science & Technology van de Hanzehogeschool Groningen wordt veel energie gestoken in de ontwikkeling van een kwaliteitssysteem waardoor een verantwoorde inzet van deze preparaten mogelijk zou moeten worden.
Zo zullen er op korte termijn bepalingen beschikbaar komen voor artemisinine, enkele bioprecursors van artemisinine, dihydroartemisinine, kamfer en amodiaquine. Belangrijke voorwaarde is ook dat er gemeten moet kunnen worden in complexe mengsels zoals bijvoorbeeld het extract, het geformuleerde extract, maar ook wat betreft farmacokinetische studies in humaan plasma.
Doelstelling hierbij is dat de hier ontwikkelde geavanceerde technologie zoveel als mogelijk moet worden vertaald in technologie die lokaal bruikbaar is.

Uitgangsmateriaal voor ons experimentele werk is een alcoholisch extract dat onder gestandaardiseerde condities is verkregen uit gedroogd blad van Aa.
Het onderzoek door de universiteit van Bremen naar de isolatie van artemisinine uit het extract is inmiddels in een vergevorderd stadium.

Met de financiële bijdrage van Farmacie Mondiaal zijn 2 polymeren ontwikkeld die de artemisinine kunnen absorberen vanuit het alcoholextract van Artemisia Annua. Momenteel wordt gewerkt aan een purificatieprotocol en aan een methode om de artemisinine van de polymeren vrij te maken.

Het is de bedoeling dat afhankelijk van de uitkomsten met betrekking tot stabiliteit een of meerdere van de artemisininepreparaten worden ingezet voor preklinische studies. Een aanvraag voor een bio-equivalentie studie bij de ethische commissie van het UMCG is in voorbereiding.

Farmacie Mondiaal is partner van het Artemisiaproject en steunt het project financieel.

Senegal
Introductie en invoering van medicijnpaspoorten bij gezondheidsposten

Eind 2008 zijn de collega’s Linda de Groot en Marcelle Broshuis 2 weken voor het project naar Senegal geweest. Marcelle doet verslag:

“November 2008: twee apothekers voor 2 weken voor farmaceutische hulp naar de Casamance, Senegal. De ene voor de 21ste keer, de andere voor de eerste. Die andere ben ik. Een onervaren bleekscheet in het donkere Afrika. Ik weet eigenlijk niet wat me te wachten staat, maar heb besloten me daar bij neer te leggen. Laat de controle maar varen! Later blijkt dit een goed voornemen; als ik wil ‘overleven’ in Senegal, zal ik me moeten overgeven aan de African flow.

Afspraak is niet vanzelfsprekend afspraak, tijd is een ruim begrip en wat vandaag niet komt, komt morgen wel (of niet). Voor mij behoorlijk lastig te accepteren, maar: take it or leave it, aan mij de keus.

Waar ik ook aan moet wennen, is de vochtige hitte, die alle energie uit mijn lijf weg lijkt te nemen. Geen pretje om in te werken. En dan de hygiëne. Die in Senegal is niet te vergelijken met die in westerse landen. Met uitzondering van de hygiënische omstandigheden op de gezondheidsposten die wij bezocht hebben, heb ik mijn standaard behoorlijk moeten aanpassen.

Is het voor mij dan louter afzien? Nee. Het enthousiasme en de motivatie van het personeel op de gezondheidsposten geven mij de nodige energie. En het geeft voldoening als je ziet dat we ons (farmaceutische) steentje kunnen bijdragen, dat ons werk zinvol is en gewaardeerd wordt.

Nooit meer Afrika, dat heb ik vaak gedacht. Toch ga ik eind dit jaar weer. Het verbeteren van de farmacie, de dankbaarheid van de mensen en de gastvrijheid winnen het van de onhygiënische toestanden, de hitte en de African flow.”

Senegal

-	de KNMP: zij verleent ons gastvrijheid op haar exposities in het voor- en najaar. Als altijd een grote bijdrage aan onze promotie-activiteiten. Op deze exposities is Buro Weyer altijd zeer behulpzaam en creatief in het vinden van een goede plaats.
-	de F.I.P. stelde diverse les– en instructieboeken beschikbaar voor het verbeteren van de farmaceutische patiëntenzorg en G.P.P. Deze F.I.P.-publicaties zullen gebruikt worden bij na– en bijscholingsprojecten in de Casamance (zuidelijk Senegal) en Benin.
-	AMP (Apotheken Monitoring Program) verleent ons al enkele jaren onderdak op de expositie tijdens de Landelijke Kwaliteitsdag Apotheken te Houten. Een mooie bijdrage aan onze naamsbekendheid en met veel contactmogelijkheden.
-	Drukkerij Boon te Groningen was zeer behulpzaam bij het uitwerken van de tweede, verbeterde versie van een geneesmiddel-paspoort, dat in 2007 en 2008 op diverse plaatsen is geïntroduceerd in Senegal. Lloyds Apotheken heeft in 2008 royaal bijgedragen aan de financiering van deze introductie.
-	het CVZ (uitgever Farmacotherapeutisch Kompas) stelt jaarlijks ‘kompassen’ beschikbaar die voor onze Nederlandse collega’s op projectlocaties vaak heel nuttig zijn.
-	de Stichting Dioraphte heeft een grote subsidie toegekend voor voortgezet onderzoek van het Artemisia-project. Op diverse universiteiten is dit onderzoek momenteel gaande.
-	collega Van Kogelenberg te Leerdam schonk ons een tweetal microscopen. Zij zijn inmiddels in gebruik voor diagnostiek op o.a.malaria en bilharzia in Senegal (zuid) en in Mali.
-	de collega’s Emy Geers & Sander Bakker stelden eveneens microscopen beschikbaar. Zij zullen in 2009 ongetwijfeld hun weg vinden naar een project.
-	collega Mackaaij van Apotheek De Gors (Purmerend) stelde allerlei apparatuur beschikbaar. Wij zullen hiervoor zeker een zinvolle bestemming vinden.
-	de apotheek van Het Antoniusziekenhuis te Sneek en de Escura Apotheek Twello stelden apparatuur beschikbaar. Hiervoor is inmiddels een bestemming gevonden.
-	de Rotary-afdeling Veghel stelde uit een actie € 2.000,= beschikbaar. Wij gaan deze royale gift benutten voor een bij-en nascholingsproject in Benin.