Farmacie Mondiaal - Nieuwsbrief

Senegal
Gezondheidspaspoorten

Sinds maart 2007 loopt er in de Casamance het project “Carnet de Santé”. Dit paspoort is bedoeld voor het vastleggen van medische gegevens van de bevolking. Elk bezoek aan de post wordt in kaart gebracht, zodat een medische historie ontstaat. De patiënten zijn verplicht het paspoort mee te nemen naar de post en worden anders niet behandeld.
Collegae Marcelle Broshuis en Linda de Groot hebben de vier posten bezocht die beschikking hebben over het paspoort. Na de evaluatie van de eerste fase van het project constateren zij dat het paspoort zowel qua inhoud als vorm prima voldoet aan de wensen.
De medewerkers zijn uitermate tevreden en gemotiveerd en noteren op eigen initiatief extra informatie zoals retourvisites. Ook hebben ze veel baat bij het ontstane dossier. Patiënten nemen trouw hun paspoort mee naar de post en worden bij ziekenhuisbezoek in de stad gecomplimenteerd met hun mooie boekwerk.

Voor de tweede fase van het project zijn zaken als financiën, logistiek, duurzaamheid en het werkgebied van belang. Voor ieder paspoort wordt nu al een bijdrage aan de patiënt gevraagd.
Het is van belang om deze bijdrages goed te beheren om daarmee het volgende drukwerk te financieren. Er wordt onderzocht of de paspoorten ook in Senegal gedrukt kunnen worden.
Tot nu toe werd gewerkt op particuliere posten. Voor de voortgang is het essentieel contact te hebben met de regionale overheden. In een eerdere fase werd een bezoek gebracht aan de inspectie, in december is een overleg gepland met de “medicin regional”. Met hem zal uitgebreid overleg plaatsvinden over de voortgang en uitbreiding van het werkgebied.
Ook moet gekeken worden naar de financiële middelen ter plekke omdat het project immers uiteindelijk zichzelf moet kunnen bedruipen.

Door de geregelde bezoeken aan de posten is een vertrouwelijke sfeer ontstaan. Daardoor is er ook gelegenheid voor uitwisseling van farmaceutische kennis op het gebied van voorraadbeheer, therapietrouw, beroepsgeheim en het geven van voorlichting aan medewerkers en patiënten. Dit heeft geresulteerd in het opzetten van een draaiboek voor de diverse posten.
Daar er voor de apothekersassistentes niet echt een opleiding bestaat, is hieraan op onze laatste reis uitgebreid aandacht besteed. Inclusief het uitreiken van een diploma met daarop het logo van Farmacie Mondiaal, dat ook via de verstrekte petten en T shirts zijn weg vindt door de brousse van de Casamance.

Oeganda
Automatisering in een ziekenhuisapotheek

Afgelopen jaar is ziekenhuisapotheker Miriam Koopmann samen met Willem Rutten in Kampala, Oeganda geweest, om daar het door Farmacie Mondiaal ondersteunde project MSupply te ondersteunen. MSupply is een computerprogramma dat geneesmiddelvoorraadbeheer en medicatiebewaking voor de ziekenhuisapotheek ondersteunt.
Dit programma draait al enige jaren in Kampala, waardoor we afgelopen januari eindelijk in staat waren goede managementinformatie te genereren, waar in- en verkoop van geneesmiddelen op gestuurd kan worden.
Komend jaar gaan we nog een belangrijke uitbreiding toevoegen aan MSupply: medicatiebewaking. Voor ons in Nederland is het heel gewoon. In de apotheek vindt controle plaats op o.a. juistheid van geneesmiddel, dosering en eventuele interacties.
In Oeganda is onvoldoende kennis en computerondersteuning aanwezig om dit te kunnen doen. Dus dat geeft risico op foutief gebruik en op interacties waar men geen weet van heeft. Dit wordt nog versterkt door het feit dat er veel HIV-medicatie gegeven wordt, wat een bron is van vele interacties met mogelijk ernstige gevolgen.
Om deze medicatiebewaking te kunnen uitvoeren is het tevens noodzakelijk dat een patiënt uniek identificeerbaar is. In Nederland kennen wij het BSN-nummer. In Oeganda is men al blij als een voor- en achternaam bekend is (geboortedatum wordt ook niet altijd geregistreerd). Het ziekenhuis is bezig een systeem op te zetten om persoonsregistratie beter te maken.
Farmacie Mondiaal zal volgend jaar in de betreffende ziekenhuisapotheek proberen de medicatiebewaking draaiend te krijgen om zo voor de patiënten aldaar betere medicatieveiligheid te verkrijgen.

Gambia
Uitbreiding van het apotheekproject met 2 nieuwe apotheken

De apotheek in de kliniek in Kartong draait sinds begin 2007. In mei 2009 is het project uitgebreid met 2 nieuwe apotheken in de klinieken in de nabijgelegen dorpen Berending en Nyofelleh. Beide klinieken beschikten over een zeer beperkte geneesmiddelvoorraad van vervallen geneesmiddelen en halve verpakkingen die door toeristen waren achter gelaten.
Voordat de 2 nieuwe apotheken konden starten zijn er eerst verbouwingen in de klinieken geweest om een geschikte apotheekruimte en wachtruimte voor de patiënten te realiseren (door de NOVA gesponsord met 1000 euro).
Alle drie de apotheken werken volgens hetzelfde systeem en hebben als doel essentiële geneesmiddelen beschikbaar te stellen voor de lokale bevolking voor een betaalbare prijs.
In mei zijn collega’s Richard van Slobbe en Linda Nederhoed naar Gambia geweest om het opstarten van de 2 nieuwe apotheken te begeleiden.
De apotheek in Kartong wordt gerund door de ervaren Ousman. Hij instrueert en begeleidt zijn beginnende collega’s Sarjo en Fatou die in Nyofelleh en Berending de apotheek runnen. Zo gaat hij regelmatig langs voor ondersteuning en helpt bij het voorraadbeheer, de administratie en de maandrapportages. Alle drie de apotheken draaien inmiddels goed.

Sarjo Sambou voor de apotheek in de kliniek in Nyofelleh

Momenteel wordt hard gewerkt aan het selfsupporting maken van het project. Patiënten betalen voor de geneesmiddelen de inkoopprijs plus een kleine opslag. Van de opslag wordt het salaris van de beheerder van de apotheek betaald. Het andere geld wordt opgespaard zodat er nieuwe geneesmiddelzendingen betaald kunnen worden.
Knelpunt hierbij is de financiële administratie en het beheer van het opgespaarde geld. Daarom is er begin 2009, na een voorstel van de lokale partners en begeleiding vanuit Farmacie Mondiaal, een nieuw financieel systeem ingevoerd met een administrateur en een caissière om de geldstromen overzichtelijk en beheersbaar te houden.
Helaas heeft dit nieuwe systeem niet gewerkt en is het weer gedeeltelijk teruggedraaid en doet Ousman nu de voorraad- en financiële rapportage voor de 3 apotheken. Spannend wordt of het de lokale partners zal lukken het opgespaarde geld ook echt apart te houden voor nieuwe geneesmiddelzendingen en het niet te gebruiken om andere kosten van de klinieken te betalen.

Naast begeleiding in de bedrijfsmatige aansturing van de apotheken is Farmacie Mondiaal ook betrokken bij de scholing van de medewerkers. Momenteel doet Ousman een door Farmacie Mondiaal gesponsorde deeltijdopleiding aan het Royal Victoria Training Hospital in Banjul. Hij doet daar meer farmacotherapeutische kennis op en is straks een gediplomeerd pharmacy assistant.

Artemisia-project
Ontwikkeling van een betaalbaar artemisinine preparaat

In onderzoek bij een zevental menselijke vrijwilligers liet een in olie geformuleerd extract van Artemisia annua een sterk verhoogde biologische beschikbaarheid zien t.o.v. zuivere artemisinine. Met een relatief lage orale dosering artemisinine konden plasma-niveau’s worden vastgesteld waarvan een anti-plasmodische werking mag worden verwacht. Ernstige bijwerkingen konden niet worden geconstateerd.
We (Oliver Kayser, Farmaceutische Biologie, RUG; Dirk Rezelman, Artemisia-for-all en Henk Goris, Life Science & Technology, Hanzehogeschool Groningen) zijn met ons onderzoek op een cruciaal punt aangekomen. Gaan we op basis van onze in een “Quick and Dirty” trial verkregen resultaten verder met een klinische studie in Afrika of zorgen we eerst voor een officiële klinische trial in Nederland? Voor het laatste hebben we gekozen. U zult begrijpen dat we het project de laatste tijd bijna uitsluitend bediscussiëren in termen van “Good ......... Practice”, Agricultural, Laboratory , Manufacturing and Clinical.
Onverwacht hebben we steun gekregen van een Belgische onderzoeksgroep die het door ons ontwikkelde preparaat wil inzetten voor oncologisch onderzoek. Samenwerking zal onze gang richting de ethische commissie en de daarvoor te ontwikkelen documentatie vergemakkelijken.
Last but not least! Het nieuws ten aanzien van onze ervaringen met het in olie geformuleerde extract van Artemisia annua hebben we begin november 2009 in de vorm van een duo-presentatie gebracht op de 5th MIM Pan-African Malaria Conference in Nairobi, Kenya.
Dit nieuws werd met grote belangstelling ontvangen door onze Afrikaanse collega’s, met name omdat dit mogelijkheden biedt tot lokale productie. Met het Kenya Medical Research Institute in Nairobi lopen inmiddels voorbereidende contacten voor een klinische trial (Fase I en II) met het door ons ontwikkelde preparaat. Ook in Tanzania lijkt onze benadering navolging te krijgen. Er zijn plannen in voorbereiding voor de productie van 20 miljoen behandelingen op jaarbasis.
Het Artemisia-project zit nu in een cruciale fase. De verwachting is dat komend jaar de voorbereidingen voor de productie gaan plaatsvinden. De onderzoekers hopen goede partners te vinden voor het aanbrengen van de finishing touch.

-	de NOVA (Nederlandse Organisatie van Vrouwelijke Apothekers) overhandigde ons een cheque ter waarde van 1000 euro. Dit geld is gebruikt voor de verbouwingen van 2 klinieken in Gambia om daar 2 nieuwe apotheken te kunnen realiseren.
-	de KNMP: zij verleent ons gastvrijheid op haar exposities in het voor- en najaar. Als altijd een grote bijdrage aan onze promotie-activiteiten. Op deze exposities is Buro Weyer altijd zeer behulpzaam en creatief in het vinden van een goede plaats.
-	de F.I.P. stelde diverse les– en instructieboeken beschikbaar voor het verbeteren van de farmaceutische patiëntenzorg en G.P.P. Deze F.I.P.-publicaties zullen gebruikt worden bij na– en bijscholingsprojecten in de Casamance (zuidelijk Senegal) en Benin.
-	AMP (Apotheken Monitoring Program) verleent ons al enkele jaren onderdak op de expositie tijdens de Landelijke Kwaliteitsdag Apotheken te Houten. Een mooie bijdrage aan onze naamsbekendheid en met veel contactmogelijkheden.
-	Drukkerij Boon te Groningen was zeer behulpzaam bij het uitwerken van de tweede, verbeterde versie van een geneesmiddel-paspoort, dat in 2007 en 2008 op diverse plaatsen is geïntroduceerd in Senegal. Lloyds Apotheken heeft in 2008 royaal bijgedragen aan de financiering van deze introductie.
-	het CVZ (uitgever Farmacotherapeutisch Kompas) stelt jaarlijks ‘kompassen’ beschikbaar die voor onze Nederlandse collega’s op projectlocaties vaak heel nuttig zijn.
-	de Stichting Dioraphte heeft een grote subsidie toegekend voor voortgezet onderzoek van het Artemisia-project. Op diverse universiteiten is dit onderzoek momenteel gaande.
-	collega Van Kogelenberg te Leerdam schonk ons een tweetal microscopen. Zij zijn inmiddels in gebruik voor diagnostiek op o.a.malaria en bilharzia in Senegal (zuid) en in Mali.
-	de collega’s Emy Geers & Sander Bakker stelden eveneens microscopen beschikbaar. Zij zullen in 2009 ongetwijfeld hun weg vinden naar een project.
-	collega Mackaaij van Apotheek De Gors (Purmerend) stelde allerlei apparatuur beschikbaar. Wij zullen hiervoor zeker een zinvolle bestemming vinden.
-	de apotheek van Het Antoniusziekenhuis te Sneek en de Escura Apotheek Twello stelden apparatuur beschikbaar. Hiervoor is inmiddels een bestemming gevonden.
-	de Rotary-afdeling Veghel stelde uit een actie € 2.000,= beschikbaar. Wij gaan deze royale gift benutten voor een bij-en nascholingsproject in Benin.